« أَلا لَهُ الْخَلْقُ وَ الْأَمْرُ » « 1 » ، همين فيض اشراقى منبسط است « 2 » ؛ چنانچه « اللَّهُ نُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ » « 3 » با آن لطايف و اسرار عجيبه‌اى كه در آيهء شريفه به آن اشاره فرموده ، شايد اشاره به همين حقيقت باشد . بنا بر اين ، حقيقت عقل - كه اول مخلوق از روحانيّين است - تعيّن اوّل و اوّلين منزل نور پاك فيض منبسط الهى است . به حسب اين تحقيق ، وصف ديگرى كه حق تعالى عقل را به آن توصيف فرموده ظاهر مىشود . و آن ، آن است كه : اين حقيقت را از نور خود خلق فرموده - يعنى از فيض منبسط و نور اشراقى خود - ؛ زيرا متعيّن ظهور مطلق و متقوّم به آن است ؛ چنانچه اشاره جليّه به اين معنى است حديثِ شريف كافى در باب صفات فعل ، سند به حضرت صادق [ عليه السلام ] رساند . قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ : « خَلَقَ اللّهُ الْمَشِيْئَةَ بِنَفْسِها ثُمَّ خَلَقَ الْأَشْياءَ بِالْمَشِيْئَةِ » . « 4 » مقصود از « مشيّت » در اين حديث شريف ، شايد همان فيض اشراقى منبسط باشد كه آن نور سماوات و ارض است ، و « بنفسها » تجلّى ذاتىّ بلاواسطهء حق است ؛ زيرا كه حقايق مُتعيّنه عقليّه يا غير عقليّه نتواند مرتبط به ذات مقدس از جميع تَعيُّنات و تَقيُّدات باشد ؛ زيرا كه اين ربط ذاتى كه مصحِّح مخلوقيت است ،

--> ( 1 ) - همانا براى خداوند است آفرينش و أمر . ( اعراف / 54 ) . ( 2 ) - انوار جليّه ، ملّا عبد اللّه مدرس زنوزى ، 131 . ( 3 ) - خداوند ، نور آسمانها و زمين است . ( نور / 35 ) . ( 4 ) - امام صادق ( عليه السلام ) فرمود : خداوند مشيّت را به خود آن آفريد ، سپس همه چيز را به مشيّت خلق فرمود . ( اصول كافى ، ج 1 ، ص 85 ، كتاب التوحيد ، باب 14 ، ح 4 ) .